Opublikowana w 1932 roku w Cieszynie nakładem Pawła Kalety broszura „Proces 11 więźniów brzeskich przed Sądem Okręgowym w Warszawie” dokumentuje 55 dni procesowych zmagań pomiędzy państwem a oskarżonymi politykami opozycji.
Przypominamy tę publikację przy okazji kolejnej rocznicy odzyskania przez Polskę niepodległości. Chcemy w ten sposób po raz kolejny pokazać, jak krucha potrafi być demokracja oraz jak łatwo odejść od szlachetnych idei na rzecz obrony partykularnych interesów.
Proces brzeski (1931–1932) to jeden z najbardziej dramatycznych epizodów w historii II Rzeczypospolitej, obrazujący ostry konflikt polityczny między obozem sanacji a opozycją (Centrolewem). Przypominanie tego wydarzenia w święto niepodległości skłania do refleksji, że wolność to nie tylko samo jej odzyskanie w 1918 roku, ale także trudna, codzienna sztuka budowania demokratycznych instytucji, praworządności i dialogu politycznego. Wśród 11 sądzonych polityków znaleźli się czołowi przedstawiciele ówczesnej sceny politycznej:
Wincenty Witos oraz Władysław Kiernik z Polskiego Stronnictwa Lufowego „Piast”
Kazimierz Bagiński, Józef Putek oraz Adolf Sawicki z Polskiego Stronnictwa Lufowego „Wyzwolenie”
Herman Liberman, Norbert Barlicki, Stanisław Dubois, Mieczysław Mastek, Adam Pragier oraz Adam Ciołkosz z Polskiej Partii Socjalistycznej.
Wydawcą broszury był Paweł Kaleta (1897–1940) – działacz PSL „Piast”, a od 1931 roku Stronnictwa Ludowego na ziemi cieszyńskiej. Kaleta był aktywnym wydawcą i redaktorem prasy lokalnej. Wydawał m.in.: „Nowe Czasy: miesięcznik poświęcony życiu ludu polsko-ewangelickiego na Śląsku”, „Głos Ludu Ślązkiego: polskie pismo ludowe” (jako wydawca), „Śląską Gazetę Ludową: pismo poświęcone sprawom narodowym, politycznym, społecznym, gospodarczym i kulturalnym” (kontynuację „Głosu Ludu Ślązkiego”). Należał do najbliższych współpracowników przebywającego na emigracji w Czechosłowacji byłego premiera Wincentego Witosa. Pełnił funkcję łącznika pomiędzy władzami SL w Polsce a Witosem i pomagał działaczom ludowym w nielegalnym przekraczaniu granicy („zielonej granicy”). Publikacja stanowi niezwykłe świadectwo epoki.
Poza opisem przebiegu procesu zawiera archiwalne zdjęcia oskarżonych, świadków, adwokatów oraz prokuratorów, fotograficzne portrety polityków wymienianych w trakcie rozpraw oraz unikatowe ilustracje z sali sądowej.